Nhân được đọc bài thơ “Ngủ chung”

Chuyện “ngủ riêng lâu rồi ông ơi”

Trong một chuyến du lịch nước ngoài, chúng tôi được đến một điểm du lịch nổi tiếng – là điểm đến mơ ước của rất nhiều người trong đời. Sáng dậy tôi hỏi vui anh bạn thân: Tối qua vợ chồng có “đánh dấu” kỉ niệm gì ở đây không vậy? Anh bạn nói nhỏ: Đi du lịch thì xếp ngủ chung phòng thôi chứ ở nhà ngủ riêng lâu rồi ông ơi. Tôi tự nhủ: thôi xong, họ đã không ngủ chung nữa rồi!

Chuyện “lí do ngáy to như sấm”

Một cô bạn vợ tôi nói đã bắt đầu cho “ông lão” 60 tuổi lên ngủ tầng 3, còn mình thì chiếm cứ phòng master ông bà đã ngủ chung bên nhau tầng 2. Thế là lại có một đôi không muốn ngủ chung. Tôi bảo vợ tôi là vì sao bạn ấy lại cho chồng “lên tầng” khi cả 2 mới vào độ tuổi 60? Vợ tôi bảo cô ấy nói ông ta ngủ ngáy như sấm ai mà chịu được! Ái chà, thì ra là có “lí do ngáy to như sấm”.

Có một ông tôi biết rất rõ – vốn dĩ cùng cơ quan, có nhiều lần đi công tác với nhau – thì nổi tiếng ngáy to, không ai dám ngủ chung phòng, thậm chí còn không muốn ở gần phòng của ông luôn. Khi chúng tôi hỏi vợ ông ta là làm sao bà chịu được khi hàng ngày ông bà ngủ với nhau. Bà ấy tỉnh queo trả lời: Ông ấy đi công tác là tôi không ngủ được vì ngủ chung với ông ấy nhiều năm nên nay nghiện tiếng ngáy ấy rồi! Lại một thái độ chuyện “lí do ngáy to như sấm”.

Ngủ chung rồi ngủ riêng, chuyện “thâm cung bí sử” từng nhà. Nghe dzậy chắc gì đã dzậy! Có lẽ mỗi nhà, mỗi người đều có cái rất riêng mang tính “đặc sản” của mỗi nhà, mỗi người.

Nhà tôi thì cũng có những chuyện quanh cái món ngủ chung – ngủ riêng, thậm chí cũng có khi “hội thảo” hẳn hoi. Mà tôi thích nhất món “hội thảo” vì xưa nay có vô vàn “hội thảo”, tranh cãi đủ mọi thứ trên đời nhưng chưa có hội thảo nào rút ra được một kết luận. Vì vốn dĩ “hội thảo” là không có kết luận dứt khoát nên món ngủ chung – ngủ riêng ở nhà tôi cho đến nay cũng chỉ mới dừng ở mức có thể tham khảo khi cần thiết!

Tôi vừa được đọc một tác phẩm “để đời” – bài thơ Ngủ chung – tác giả là một người thân của bạn tôi. Tôi rất thấm thía cái đơn giản mà thầm kín, vừa dí dỏm lại thâm thúy của bài thơ này. Khoái nhất là hai câu kết – thời tiết thì bản tính thay đổi: có nắng mưa, có bão gió, có lạnh, có nóng… mà cái thay đổi còn dữ dội gấp bội ở “thời tiết” buồng ngủ, thế mà vẫn cứ “kiên trì ngủ chung” mới là kết luận giá trị.

Bài thơ của tác giả T.H.B

Tôi ước gì mọi người đến cái tuổi tranh luận ngủ chung – ngủ riêng thì cứ tạm dừng ở dạng kết quả “hội thảo” chứ đừng vội đưa ra kết luận gì sớm!

 

Một trải nghiệm London thú vị

 

Đến thăm Anh quốc nhân chuyến đi du lịch kết hợp nghỉ ngơi gia đình, chúng tôi có được nhiều trải nghiệm quý giá. Riêng London, ngoài những điểm check-in nổi tiếng của Hoàng gia còn đi du thuyền sông Theme qua nhiều cây cầu, trải nghiệm tàu điện ngầm, bus Hop-on Hop-off… Đặc biệt hơn là còn được trải nghiệm "two legs on the boundary of two meridians at the Greenwich Observatory"[1], tận mắt thấy dòng người thực xếp hàng vào sân ga 9^3/4 (ga Chín và Ba phần tư) của phù thủy Hogwarts[2], đến ngôi nhà Newton từng sống[3] và nghĩa trang Heritage phía Tây London[4].

Tôi có một cảm giác rất lạ khi nhìn vào ngôi nhà 87 Jermyn St, London SW1Y 6JD. Mà Newton từng sống ở đó đầu Thế kỉ 18. Thầm nghĩ giá thế giới này không có Newton thì ngày nay loài người nhận thức thế giới và vũ trụ thế nào khi không có các định luật về vật lí học, thiên văn học do ông tìm ra. Từng được phong hiệp sĩ (sir) năm 1705, là nghị sĩ Hạ viện Anh 1689-1690[5] nhưng bộ não như Newton sao vẫn “sa vào cõi được thua” trên thị trường chứng khoán. Mà nghĩ lại nếu ông không “chơi chứng khoán” hồi đó thì làm sao giới tài chính có được câu nói nổi tiếng mọi thời đại “Tôi có thể tính toán được chuyển động của các vì sao, nhưng không thể nào hiểu được sự điên rồ (madness) của loài người.”[6]?

Sir Isaac Newton từng sống đầu Thế kỉ 18 tại  đây
(nay là 87 Jermyn St, London SW1Y 6JD)

Một kỉ niệm về chuyến đi

 

Anh hướng dẫn viên ấy người Trung Quốc, nói tiếng Việt giỏi, tôi chỉ nhớ tên gọi tắt là A Cương, không nhớ họ của anh.

Trong hành trình đi du lịch mấy chục nước khắp 5 châu, tôi chỉ thấy một chuyến đi Nga và một số chuyến đi Trung Quốc có hướng dẫn viên bản địa biết tiếng Việt Nam. Khi gặp được người hướng dẫn biết nói tiếng Việt Nam thì du khách vui lắm vì sẽ hiểu được rất nhiều tri thức tại điểm đến bằng tiếng mẹ đẻ.

Anh A Cương giỏi tiếng Việt và có lẽ anh đã từng nhiều lần đến Việt Nam nên chúng tôi trao đổi các tri thức về văn hóa 2 nước rất thuận lợi, tạo điều kiện hiểu biết nhiều hơn. Tại khu vực đập Tam Hiệp (tỉnh Hồ Bắc), chúng tôi không chỉ biết đây là con đập lớn nhất thế giới mà còn biết thêm nhiều về công nghệ xây đập hiện đại trên sông Dương Tử - con sông dài thứ 3 thế giới. Sông này thời Tam Quốc nổi tiếng có trận Xích Bích (nay ở Nhạc Dương, cách đập Tam Hiệp gần 300km). Đến Nghi Xương còn biết đây là quê hương của Vương Chiêu Quân (1 trong 4 tứ đại mĩ nhân của Trung Quốc), đây là quê hương của nhà thơ Khuất Nguyên… Qua Hồ Nam biết đây là quê hương của Mao Trạch Đông, 3 trong số 10 nguyên soái (Bành Đức Hoài, Hạ Long, La Vinh Hoàn), 6 trong số 10 đại tướng… thời Mao Chủ tịch. Vào Trương Gia Giới còn như được thấy hồn Trương Tử Phòng (một trong “Hán sơ tam kiệt” giúp Lưu Bang dựng nên nghiệp đế nhà Hán) đọng lại trong các khu thạch lâm… Đến với trấn cổ Phượng Hoàng thấy hồn Thúy Thúy còn lảng bảng trong chuyện tình buồn. Rồi chuyện người dân tộc Thổ Gia ở Trương Gia Giới, dân tộc Miêu ở Phượng Hoàng cổ trấn… Quá nhiều câu chuyện vừa thực - vừa hư, nửa truyền thuyết - nửa hiện thực trong một chuyến đi được hướng dẫn viên tận tình chia sẻ.

Tôi không có nhiều thời gian để trao đổi với anh vì anh bận rộn, nhưng cũng có vài trao đổi để anh biết người Việt Nam chúng tôi có liên quan đến 3 chuyện của người Trung Quốc.

Một là nơi tôn thờ sự học hành đều nhắc đến thầy Khổng Khâu (thời Xuân Thu, Trung Quốc). Các Văn Miếu ở Việt Nam đều thờ Thầy Chu Văn An và Thầy Khổng Tử, cả 2 được coi là “vạn thế sư biểu” (người thầy của muôn đời).

Hai là Tết Đoan Ngọ (5-5 âm lịch) ở Trung Quốc liên quan đến Khuất Nguyên trầm mình trên sông Mịch La và câu chuyện đua thuyền rồng, ăn bánh ú thì ở Việt Nam chúng tôi cũng có Tết Đoan Ngọ (5-5 âm lịch) nhưng theo ý nghĩa phồn thực và văn hóa Việt Nam: cơm mới, giết sâu bọ.

Ba là, Tết Hàn Thực (3-3 âm lịch) ở Trung Quốc liên quan đến cái chết cháy đau thương trong rừng của mẹ con Giới Tử Thôi[1]. Người dân nhớ người “trượng nghĩa” đã chỉ ăn bánh nguội (hàn thực – ăn đồ nguội) trong 3 ngày không đốt lửa. Người Việt Nam chúng tôi ăn bánh trôi, bánh chay trong ngày 3-3 theo nghĩa “thủy đoàn” và cũng là lễ cúng gia tiên nhân tiết Thanh Minh.

Thế đấy, du lịch là cuộc du chơi của những người thanh lịch, lịch thiệp, lịch sự, được nghe được thấy những điều lịch duyệt, lịch lãm… Đúng là chúng tôi được một chuyến đi du lịch khá đúng nghĩa.

Lại liên hệ đến chuyến đi Trịnh Châu – Khai Phong – Lạc Dương – Thiếu Lâm Tự - Long Môn – Tây An – Mộ Tần Thủy Hoàng, Binh Mã Dũng… năm trước, thấy có nhiều đoàn đến từ Việt Nam mà rất tiếc không có hướng dẫn viên bản địa biết tiếng Việt mới thấy giá trị và may mắn khi có được người hướng dẫn bản địa biết tiếng Việt giỏi như anh A Cương.

Chúng tôi biết ơn anh nhiều. Chỉ tiếc là khi phải ra cửa an ninh vội vàng quá mà không kịp bắt tay tạm biệt anh (vì anh còn mải lo chuyện an ninh cho cả chuyến đi của chúng tôi).

---

[1] Đời Xuân Thu, vua Tấn Văn Công  gặp loạn phải bỏ nước lưu vong, gặp được một hiền sĩ tên là Giới Tử Thôi theo giúp. Về sau, Tấn Văn Công trở về làm vua lại quên mất Giới Tử Thôi. Giới Tử Thôi không oán giận gì, về nhà đưa mẹ vào núi ở ẩn. Tấn Văn Công nhớ ra, cho người đi tìm. Vì Giới Tử Thôi không chịu ra lĩnh thưởng, Tấn Văn Công hạ lệnh đốt rừng để ép ông phải ra; cuối cùng, hai mẹ con ông đều chết cháy. Vua thương xót, lập miếu thờ và hạ lệnh kiêng đốt lửa ba ngày, chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm.

Thêm một chuyến đi vui vẻ

 

Chúng tôi vừa trở về sau một chuyến du lịch ngắn ngày đi Hồ Bắc – Hồ Nam, Trung Quốc: Nghi Xương – Trương Gia Giới – Phượng Hoàng cổ trấn. Cả đoàn đều rất hoan hỉ vì có được chuyến đi lí thú.

Thành công trong chuyến đi liên quan đến một hành trình tour được thiết kế đặc sắc, được tổ chức chuyên nghiệp và có được các hướng dẫn viên tốt. Ghi chép này tôi muốn nói đến hướng dẫn viên Việt Nam: cô Đặng Thị Minh Thu, một bài viết khác tôi sẽ viết về hướng dẫn viên người Trung Quốc: A Cương.

Đoàn du khách 23 người có đa số người trẻ U40, U50. Đối với hướng dẫn viên thì du khách tuổi nào cũng giúp đỡ được, nhưng với đoàn có nhiều người trẻ đang hăng say cuộc sống, đang có nhiều khát vọng thì việc họ phải nghe theo người ít tuổi một cách tuân thủ là khó hơn nhiều so với những người cao tuổi. Người cao tuổi thường nghiêm túc, tuân thủ tốt nhưng khổ nỗi lại hay quên, cứ hỏi đi hỏi lại. Người trẻ hơn thì giỏi nhớ nhưng (cũng khổ nỗi) có chịu nghe đâu mà nhớ, lại không thèm hỏi lại. Đại loại đều như thế, du lịch mà.

Cái khó của người hướng dẫn là thỏa mãn (tất cả) du khách. Điều đó rất khó vì mỗi người trong chuyến đi mang đều theo một mong muốn không hẳn giống nhau. Một hướng dẫn viên có công việc quan trọng số 1 là PHẢI bảo đảm để không xảy ra sự cố du lịch (thất lạc khách, quên đồ dùng, lạc đường, mất giấy tờ, an toàn...). Còn lại sự quan trọng số 2, số 3… là làm cho khách vui vẻ, đáp ứng được nhiều nhất các nhu cầu rất khác nhau của khách (mỗi người một ý). Minh Thu đã giúp đoàn đạt được cơ bản niềm vui cả chuyến bằng các “kĩ thuật cơ bản” cộng với các “kĩ xảo nghề nghiệp” để khi thì nói nhẹ như gió thoảng, khi thì cười giòn giã vô tư như nắng hồng, khi thì xăm xăm hùng hổ như giông bão, khi thì miệng nói, tay chỉ, chân đi như nước lũ cuốn cuốn cả đám khách trẻ lẫn già… Tôi nghĩ đó là “kĩ xảo” có được của những người rất nhiều năng lượng và có tình yêu chân thành với du khách. Bằng những cách đó chúng tôi khó có thể biết được Minh Thu là cô gái dịu hiền, hay cô ấy là hoạt náo viên, hay cô ấy là người biết “thuật mê hoặc”. Cứ thế cô ấy đưa đoàn đến và về đã làm vui cho mọi nhiều.

Tôi là người đã đi vài chục chuyến du lịch quốc tế đến đủ khắp 5 châu nên đã thấy nhiều chuyện về hướng dẫn viên. Gặp tới hàng trăm hướng dẫn viên mà không nhớ được họ (cả chuyến đi dài ngày) vì họ chỉ cơ bản đã làm tốt được công việc quan trọng thứ nhất – công việc nhất thiết phải hoàn thành. Người hướng dẫn viên làm được những giá trị gia tăng cho khách đều phải là những hướng dẫn viên có tố chất yêu nghề: tận tụy, nhiệt huyết, truyền cảm hứng và tràn trề năng lượng. Cô Minh Thu là người có tố chất yêu nghề.

Chúng tôi mong cô Đặng Thị Minh Thu phát huy tốt những điều tốt đẹp của mình và không ngừng học hỏi để ngày càng tiến bộ trong sự bồi dưỡng lòng yêu nghề ở nhiều “phiên bản” cao hơn nữa.  

  

Những chuyện dễ gì bắt chước được (Chuyện 4)

Lại câu chuyện về anh Đ. 

Những ngày chờ thi tốt nghiệp Đại học, anh Nguyễn Mạnh Đ. hôm nào cũng đi cái xe đạp lọc cọc vào các làng quanh trường để lân la trò chuyện với dân. Anh có tài nói chuyện nên đi gặp dân kể vài chuyện bộ đội đánh nhau thì dân mê tít, cứ gọi là uống trà, hút thuốc lào thoải mái, có khi còn được bữa ăn miễn phí…

Những chuyện dễ gì bắt chước được (Chuyện 3)

  

Lại một lần khác tôi nghe anh Nguyễn Mạnh Đ. kể chuyện sau đây khi chúng tôi đang chuẩn bị Báo cáo tốt nghiệp Đại học.

Khi anh Đ. vào bộ đội và chuẩn bị cưới vợ thì được lệnh đi Nam. Anh và người yêu thống nhất cứ cưới rồi đi, sống chết có số. Nhưng bên nhà bố vợ khó tính lại sợ anh đi Nam hi sinh thì con gái mình khổ, thế là chưa muốn cho cưới. Anh còn nói người yêu mình khi đó đã có thai rồi nên 2 người quyết tâm cưới. Còn mấy ngày nữa thì đơn vị đi Nam, anh nghĩ ra một kế: viết thư cho bố vợ, nhưng trong thư anh viết nội dung là như để gửi cho bố mẹ đẻ ra mình.

Những chuyện dễ gì bắt chước được (Chuyện 2)

 

Khi chúng tôi chuẩn bị ra trường, kí túc xá bố trí chúng tôi ở nhà A1 (nơi chúng tôi đã từng ở năm thứ 2 đại học). Khi đó những người ở gần trường có thể về nhà viết Báo cáo thực tập tốt nghiệp (các trường khác gọi Đồ án tốt nghiệp hay gì đó) hoặc ngồi chờ giáo viên hướng dẫn đọc để chỉnh sửa báo cáo.

Tôi ở cùng phòng với anh Nguyễn Mạnh Đ. lớp KT20B. Anh Đ. có tài kể chuyện, rất nhớ những chuyện hồi anh ở chiến trường làm lính trinh sát. Chuyện vui có, tiếu lâm có, và cả nhiều chuyện tôi không biết anh kể có đúng không, nhưng chỉ biết đó là những chuyện rất có lí. 

Những chuyện dễ gì bắt chước được (chuyện 1)

Trong cuộc sống, chúng ta gặp nhiều chuyện hay, có lí, nghe thì hiểu thấu cứ tưởng rồi mình cũng sẽ học và áp dụng được khi có điều kiện. Nhưng sao lại không thể thực hiện được: vì ta chưa gặp được những điều tương tự hay quan trọng hơn là ta là ta, ta không phải là họ?

‘Cái bọn ngắn ngày’

Trong chuyến đi du lịch năm ấy đoàn chúng tôi thăm 5 nước Tây Âu. Ở Paris tình cờ gặp một đoàn khác (đi 3 nước) cùng xuất phát từ Hà Nội. Tour 2 đoàn khác nhau chỉ là thời gian ở thêm 2 nước. Thế là mấy ngày sau, chúng tôi đều gặp nhau ở các điểm di sản nổi tiếng trên đường qua các nước.

Ngày thứ 3 gặp nhau, chúng tôi nghe anh bạn (quen từ trước) đi ở đoàn kia phàn nàn rằng đoàn của phức tạp quá, mọi người không chấp hành các ý thức thời gian, lại thường xuyên tranh luận các quan điểm, nhận thức, đánh giá các di sản, từ đó gây ra những mâu thuẫn không đáng có giữa những người đi trong đoàn. Luôn cãi vả những chuyện vặt, mất hết cả tâm trí thưởng thức những sản phẩm du lịch tuyệt vời, mất hết niềm vui trong chuyến đi.

Đoàn chúng tôi cũng đông như đoàn các anh ấy, thành phần cũng na ná như nhau: nhiều người già, ít trẻ. Tất nhiên mọi người đi tuor ghép đoàn thì khác nhau về nghề nghiệp, học vấn, nơi sống, quan niệm, tính cách… Nhưng đi du lịch theo tuor thì biết làm sao, miễn là ta trả tiền mua dịch vụ để hưởng CÁI THÚ ĐI LẠI của ta. Đi là trải nghiệm và khám phá, tức là bỏ tiền ra để mua cái cảm giác mới (ngắm thấy, sờ thấy, nếm thấy, nghe thấy…) rồi từ đó phát hiện thêm những điều chưa biết hay có thêm cảm xúc để tìm tòi, để biết thêm sự khác biệt của tự nhiên và của loài người còn lưu dấu trên địa cầu này. Mặt khác, các điểm di sản về cơ bản ở những thời điểm không bị quá sức chứa (Tourism Carrying Capacity) thì chúng không bị hao mòn, nghĩa là anh ngắm rồi thì tôi cũng vẫn ngắm được (cái ngắm nhìn của anh không làm mất cái ngắm nhìn của tôi) và di sản thì không bị mòn đi hay suy giảm giá trị của nó vì sự ngắm nghía của bọn khách du lịch.

Đoàn chúng tôi thống nhất từ đầu chuyến đi là chúng ta bỏ tiền để mua sự hài lòng nên nhất thiết không làm cho nhau mất vui. Tại sao phải cãi cọ nhau vì những chuyện không đâu để rồi làm phiền khổ nhau và ảnh hưởng đến nhau trong tâm lí hưởng thụ di sản? Liên quan gì mà phát sinh các quan điểm, tính cách, ý thức… để xung đột với nhau trong cùng chuyến đi hiếm hoi của mỗi người?

Anh bạn tôi nhìn mấy người trong đoàn kia nhăn nhó, khó chịu đó, nói nhỏ một câu với tôi: ôi cái bọn ngắn ngày!!!

Cô bé quét nhà không sạch

Khi xưa đến thăm nhà bạn, trước thềm nhà tôi nghe thấy bạn đang nhắc nhẹ con gái là quét nhà chưa sạch, phải quét lại đi, việc này dễ bây giờ không làm được thì sau làm gì để kiếm sống? Tôi bước vào, bạn tôi bảo: Oa, cậu nghe thấy rồi à, mình nhắc để lần sau cháu làm cẩn thận.

Sau này gặp cô bé quét nhà ngày ấy, cô nhắc lại chuyện đó với tôi. Tôi thầm nghĩ nhà kinh doanh thành đạt hôm nay (tạm gọi thế) với chuyện quét nhà không sạch ngày xưa có liên quan gì với nhau?

Một lần tôi thử hóa thân vào cô bé quét nhà: cô cầm cái chổi bé quét phần nền nhà không quá 5m². Tôi bỗng thấy cô bé ấy đang đứng trên chiếc thuyền, tay cầm cây chèo nhỏ giữa một hồ nước trong xanh, còn đám bụi dưới nền nhà là vô số những bọt nước li ti nổi lên trên mặt hồ. Cô khua cây chèo đến đâu thì bọt nổi lên đến đấy, bọt cũ vỡ ra thì bọt mới sôi lên. Cô như đang lướt trên mặt hồ với muôn vàn bọt nước lung linh, cái nào cũng trong suốt, lấp lánh ánh sáng đủ màu, thấp thoáng bóng hình mây nước… Trước khi vỡ ra, nó càng rực rỡ hơn. Cây chèo nhỏ lia qua lia lại, các bọt nước tan ra, nổi lên loang loáng quanh cô. Cô như nàng tiên trên mặt hồ hồn nhiên vui vẻ với vô số bọt nước li ti lấp loáng, gạt đi một cái, cái mới lại lên, phía trước, phía sau… Ôi, những bọt nước lung linh thế làm sao mà dồn chúng lại thành một đống được.

Một lần khác, hóa thân vào cô bé khi quét nhà lại thấy cô đang cầm ‘đũa phép’ giữa đám sao trời. Những ngôi sao lấp lánh quanh cô, cô vung ‘đũa phép’ lên, chúng càng lấp lánh và thế là chiếc ‘đũa phép’ vung lên phía trước, phía sau, đám sao càng rực rỡ. Cái nào cũng đẹp, cũng lung linh huyền ảo, không sao dồn chúng về một phía được.

Tôi chưa có dịp hỏi lại sau này khi làm kinh doanh, các đơn hàng, các vận hành giao dịch trong đầu nhà kinh doanh nay có giống những vì sao hay những bọt nước lung linh không? Sự vận động của nhu cầu trong thương trường mà cây bút trong tay cô có trở thành cái ‘đũa phép’ múa lên giữa các giá trị của hàng hóa và dịch vụ để chúng đến được tận tay những người cần hàng hóa và dịch vụ đó có đẹp như những bọt nước lung linh hay như những ngôi sao lấp lánh cô thấy năm nào?

10/4/2020 – viết lại 7/7/2024

Tình người xa lạ 1

Năm 1975, tôi đi thi đại học ở 1 điểm trường tại thị xã Thanh Hóa (nay không còn nhớ trường nào). Từ nhà đến điểm thi xa hơn chục km nên tôi đi bộ từ sáng sớm. Khi đến điểm tập trung làm các thủ tục, tôi được bộ phận tiếp đón hướng dẫn phòng thi và giúp các thí sinh có nhu cầu ở trọ. Chắc chắn phải ngủ lại 2 đêm (hôm trước đến nhận phòng thi và nghe hướng dẫn thủ tục, ngày hôm sau thi 2 môn, còn ngày thứ 3 thi môn cuối). Tôi không nhớ lắm về các chi tiết cuộc thi, nhưng lại không quên được chuyện đi trọ thi lần ấy.

Một bác phụ nữ cao gầy đưa tôi đến một gia đình có căn nhà nhỏ và nói nhà này chỉ nhận được 1 người. Hồi ấy sau chiến tranh nên thành phố bị bom phá hết, nhà ai cũng tuềnh toàng, đơn sơ. Chủ nhà là anh thanh niên trẻ (có lẽ không bằng tuổi tôi, tôi không biết tên) cởi trần, dáng nhỏ con, khuôn mặt hiền lành, chất phác. Anh chỉ cho tôi nơi nằm là cái gường nhỏ ở góc phòng chính, còn anh ngủ trong buồng (phòng trong). Đại loại rất đơn giản vì chúng tôi đi thi đã mang theo màn và vài vật dụng cần thiết cùng gạo và vài thực phẩm để tự nấu ăn. Nói chung, tôi cũng không quá lo về chuyện thi vì khi đó không mấy người đỗ đại học, chỉ mong cho chút điểm để có thể được đi học trung cấp hay sơ cấp gì đó, hòng tìm cách thoát ly khỏi quê nghèo kiếm cơm là được.

Buổi chiều hôm đó, tôi tự nấu ăn với gói muối vừng và rau mẹ tôi đã chuẩn bị. Anh cho tôi mượn cái nồi nhỏ nấu cơm. Củi thì anh có một chút trong bếp nên bảo tôi cứ việc dùng.

Sáng đi thi, không nấu ăn gì cả vì khi đó mọi người đều không ăn sáng. Đi thi không lo, không sợ, thi là thi thôi. Anh chủ nhà dậy trước rồi, khi tôi chuẩn bị đi thì anh nói: cứ để gạo đó tôi nấu hộ cho, khi thi về kịp ăn để chiều còn thi tiếp may ra nghỉ được chút thì tốt. Tôi vui vẻ nhờ anh.

Trưa về đã thấy anh chuẩn bị một cái mâm nhỏ cạnh giường, anh bảo tôi ăn để còn tranh thủ nghỉ. Tôi thấy mâm có đĩa rau luộc cùng bát nước chấm và mấy quả cà muối. Cơm anh nấu khéo, sạch sẽ. Tôi lặng lẽ cám ơn anh và ăn. Anh chỉ hỏi có làm được nhiều không và để tôi ngồi ăn một mình.

Chiều anh đợi tôi về và đưa gạo để anh thổi cơm chung, ăn chung. Anh nấu, tôi rửa bát. Trong bữa cơm tối, anh ăn nhỏ nhẹ, ít nói chuyện. Tôi chỉ nhớ anh nói là thanh niên nông thôn mà có chí học hành đi thi đại học là khá lắm, sau này có cơ hội nghề nghiệp đỡ vất vả, điều đó nhiều người ở thị xã có điều kiện hơn mà cũng không làm được.

Sáng hôm sau tôi dọn đồ và chào tạm biệt anh vì thi xong là tôi sẽ đi bộ về nhà ăn cơm cùng gia đình nên không quay lại chào anh nữa. Anh chào lại nhẹ nhàng và chúc tôi may mắn.

Tôi cứ nhớ mãi sự tử tế đầy tình người xa lạ của anh dành cho tôi. Việc anh chủ động giúp tôi nấu ăn dường như có sự ngưỡng mộ nào đó. Anh đã ngưỡng mộ chân thành sự học hành và sự cố gắng của người khác mà bản thân không hề có sự đố kị hay so sánh gì. Rất tiếc sau này tôi không có cơ hội gặp lại anh nhưng những gì anh dành cho tôi thật vô cùng quý giá. Sự giản dị, chân thành của anh là tình cảm biết ơn tôi mang theo suốt đời.

Ghi chép 2012, viết lại 7/7/2024

Tình cha

Lần ấy tôi cùng nhóm đi công tác tại Australia. Một hôm có người quen mời cả nhóm đến ăn tối. Khi đến mới biết họ ở cùng nhà với một gia đình khác trong căn hộ thuê chung 2 phòng nên cả 2 gia đình cùng ăn tối chung với chúng tôi. Hai gia đình đều đến từ Hà Nội, đều đang có người còn đi học nên thuê nhà ở chung là hợp lí và họ có vẻ thân nhau, hợp nhau. Đại loại thế.

Bữa tối gia đình giản dị và vui, chủ nhà 2 gia đình đều hiếu khách nên tuy không cao sang lắm – toàn những món tự chế, kể cả rượu – nhưng rất thân tình. Hôm ấy, có một tình tiết tôi không thể quên.

Gia đình người ở chung có 3 người: vợ là người sang học, anh chồng bỏ việc ở nhà (nghe nói trước làm ở ngân hàng nào đó) đưa con gái khoảng 5-6 tuổi sang cùng. Qua Australia, vợ đi học, chồng không có việc lại có con nhỏ nên phải đi tìm việc ở ngoài (tôi đoán là đi dọn rửa cho một nhà hàng nào đó). Chuyện đó cũng bình thường mà.

Khi chúng tôi đến được một lúc thì anh chồng người ở chung nhà mới đi làm về. Mọi người có ý chờ anh về mới ăn tối. Anh vui vẻ, trẻ trung, ăn mặc chỉnh tề, sáng sủa chào hỏi mọi người và cùng ngồi ăn. Bỗng đứa con gái của anh kêu to: “Ba ơi, ba hôi lắm, ba đi tắm đi rồi hẵng ăn, người ba toàn mùi rửa bát”…

Mọi người lặng đi một chút, sau đó nói chuyện để quên chuyện đó, nhưng con bé vẫn không tha: “Ba hôi lắm, toàn mùi đồ ăn, bát đĩa”… Mẹ cháu khuyên nhẹ cháu nên yên lặng để mọi người ăn uống.

Tôi bỗng thấy một cảm giác khó tả: tình cảm gia đình phải theo nhau đoàn tụ để phát triển tương lai ở hoàn cảnh nào cũng có những éo le. Trường hợp này cô vợ trẻ đẹp đi học xa mấy năm, anh ở nhà một mình nuôi con. Đoàn tụ tức là anh phải bỏ nghề và có thể còn hi vọng định cư sau này vì tương lai con cái. Cái khó là phải làm gì để vào được cộng đồng người Australia vì thu nhập, trải nghiệm tiếng Anh…

Việc đó sau này thế nào tôi không rõ nhưng đứa trẻ ngây thơ vô tư ấy thản nhiên nói những điều chắc không ông bố bà mẹ nào không suy nghĩ đến tình cảnh của mình, nghĩ về nỗi lo và tình thương con cái. Phải làm sao để sau này con hiểu hết được tình cha?

Nhân Ngày của Cha[1] năm nay (16/6/2024) tôi bỗng nhớ câu chuyện này và nghĩ nếu đặt mình vào địa vị người cha đó thì mình sẽ phải làm sao? Thật khó quá đi chứ, cách nào để cứu cánh hợp lí gia đình của người cha này?

---

[1] Ngày của cha (Father’s Day) là ngày lễ tôn vinh những người làm cha. Ngày của Cha phổ biến nhất được tổ chức vào chủ nhật thứ 3 của tháng 6. Trong năm 2024, ngày của Cha sẽ rơi vào chủ nhật, ngày 16/06.

Một thời ‘sính Tây’

Từ hồi sinh viên những năm 1975-1980, thỉnh thoảng chúng tôi thấy những người nước ngoài (nôm na gọi là Tây) đến làm việc tại trường. Họ là người quan trọng (VIP) vì họ đến từ nơi xa (được coi là văn minh, giàu có) nên nhìn từ ăn mặc đến những thứ họ cầm trong tay đều rất được ngưỡng mộ. Sau này có nhiều dịp gặp gỡ, trao đổi với người nước ngoài, tôi có lúc cũng không còn giữ được lòng kính phục như trước vì cũng thấy nhiều khiếm khuyết hạn chế của họ. Mặc dù gặp được nhiều chuyên gia nhưng chúng tôi vẫn thấy muốn tiếp thu nhiều hơn cái tinh hoa học thuật kèm theo sự hoàn thiện của những kĩ năng mà chúng tôi luôn thấy thiếu.

Có một chuyện tôi rất nhớ và cứ suy nghĩ mãi. Hôm đó, khoảng những năm 1996-1997, chúng tôi được cử đi dự một hội nghị kiểu tập huấn ở Bộ Nông nghiệp. Tại hội nghị có 2 người nước ngoài trình bày bằng tiếng Anh và có phiên dịch ra tiếng Việt. Ngoài hành lang hội nghị, ban tổ chức có để mấy cái bàn xếp ngăn nắp những cuốn sách liên quan đến nội dung hội nghị. Tôi nhìn thấy toàn sách quý, khi đó không có bán ở Việt Nam, trong đó có một cuốn nhỏ, đẹp có tên là Policy Analysis Matrix (PAM). Nghe tên đã thấy sướng vì người Tây giỏi ‘ma trận hóa’ nhiều thứ trong cuộc sống, đến cả chính sách mà cũng ‘ma trận’ được.

Khi vào hội nghị, các chủ đề về PAM được một vị khách Tây trình bày hấp dẫn, có nhiều minh họa. Một vài bài khác cũng được trình bày theo kiểu đồ thị định tính rất hấp dẫn. Chúng tôi những năm tiếp cận sách kinh tế tiếng Nga chỉ thấy chữ là chữ, mấy khi thấy có được cái sơ đồ, đồ thị minh họa định tính (figure). Gần trưa đến nghỉ giải lao (tea break) kiểu Tây: có bánh trái, hoa quả, cà phê… mọi người được dịp trao đổi vài câu chuyện về gặp gỡ và rất ít bàn đến chuyên môn (tôi nghĩ đa số chúng tôi khi đó đều còn rất ngu ngơ các chuyện này).

Hết giờ giải lao vào phòng, một vị khách Tây lên nói giọng rất khó chịu phàn nàn gay gắt rằng có nhiều sách trưng bày đã bị mất, ai lấy thì trả lại vì việc này còn phải dùng để tiếp tục đi trình bày một vài nơi khác. Hồi đó ‘chuyện ấy’ cũng thường xảy ra nhưng người Tây thì thấy lạ vì kiểu ‘ăn cắp’ đó không hề có ở bên họ. Nhìn thái độ của vị đó, chúng tôi cảm thấy ngượng và buồn vì mấy chục người ngồi đây ai lấy, ai mượn làm sao biết, vả lại bây giờ nếu có cầm làm sao dám trả lại?

Thiết nghĩ chắc chắn những cuốn sách gọi là quý đó có thể đang có trong túi ai đó rất cần nó (hồi đó ở Việt Nam còn hiếm máy photocopy). Một số cuốn sách quý đó được đến tay người cần biết đâu lại là cơ hội tốt để phát triển nhận thức và ứng dụng. Giá mà ông ấy nghĩ đến chuyện hy vọng cuốn sách đó được ai đó vô tình cầm đi sẽ có nhiều tác dụng trong cuộc sống và chuyện đó được nói ra thay cho bực tức có thể sẽ làm cho buổi hội nghị đó đạt được tinh thần cao hơn và biết đâu còn thôi thúc người lấy sách đó nhận được ý nghĩa về trách nhiệm nhiều hơn chăng?

Sau này tôi đọc được một ý qua cuốn Cái cười của Thánh nhân[1]: liêm khiết không phải là không trộm cắp mà là biết mức nào mình có thể trộm cắp và biết làm cách nào dùng đúng những gì mình đã trộm cắp. Nay nhớ chuyện này tôi biên lại để cùng suy nghĩ đến cách xử lý và hoàn cảnh… như là sự ‘cải biên’ cho những thứ chưa chắc đã xấu xa như quan niệm đạo đức xã hội thường nghĩ.

(2023, viết lại ngày 15-6-2024)

 

 

---

[1] tác giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần